Κέντρο Προφορικής Ιστορίας Δήμου Νέστου

Αφηγητής: Σωτήρης Νέγκογλου

Από το βιβλίο του Βασίλη Μυλωνά “Ιστορίες και Αφηγήσεις της παλιάς εποχής” (Έκδοση Πολιτιστικού & Μορφωτικού Συλλόγου Ξεριά, 2008)

Στα χρόνια της Κατοχής στις Πηγές ήταν ένας Βούλγαρος αγροφύλακας, που αγαπούσε πολύ τους Έλληνες. Όταν αλώνιζαν τα στάρια πήγαινε στ’ αλώνια και τους έλεγε να κρύψουν τα μισά τσουβάλια το σιτάρι και όταν έρθει το συνεργείο των άλλων Βουλγάρων να πάρει τα δέκατα, να δείξουν μόνο τα άλλα μισά και έτσι να δώσουν λιγότερο “φόρο”.

  Αυτός, ο περίπου 40άρης, αγροφύλακας, αφού ήταν μέσα στα πράγματα, ό, τι έλεγαν οι Βούλγαροι στο γραφείο π.χ. αν θα βγουν για έρευνα ή κάτι άλλο, το έλεγε στους Έλληνες και αυτοί έπαιρναν τα μέτρα τους.

Αφηγητής: Σωτήρης Νέγκογλου

Από το βιβλίο του Βασίλη Μυλωνά “Ιστορίες και Αφηγήσεις της παλιάς εποχής” (Έκδοση Πολιτιστικού & Μορφωτικού Συλλόγου Ξεριά, 2008)

Στην Κατοχή ήμουνα παιδί. Στη γειτονιά μας έμενε μια Βουλγαρική οικογένεια, που ο μπαμπάς τους ήταν αξιωματικός και είχαν και ένα αγοράκι, λίγο πιο μικρό από μένα. Στο παιχνίδι παίζαμε Ελληνάκια και Βουλγαράκια μαζί.

Τα “αγοραστά” παιχνίδια, δηλαδή αυτά που παίζαμε αργότερα τζιρτζιλιά και σβούρες δεν υπήρχαν τότε και παίζαμε πιο πολύ με άδειους κάλυκες. Τους στήναμε όρθιους και πετούσαμε απ’ τη γραμμή, που ήταν 3-4 μέτρα μακριά, τον “καφά” και όταν ρίχναμε κάτω κάλυκες του αντιπάλου μας τους παίρναμε για δικούς μας. Το Βουλγαράκι, σχεδόν κάθε μέρα, άρπαζε κάμποσους κάλυκες και έφευγε τροχάδην στο σπίτι τους. Μια μέρα, που το ξανά έκανε, τον έπιασα και του τράβηξα ένα γερό μπερντάχι. Έβαλε τα κλάματα και πήγε στη μάνα του, την κυρία Νίκη. Σε λίγο ήρθαν εκεί που εμείς συνεχίζαμε το παιχνίδι μας, μάνα και γιος, να μου ζητήσουν το λόγο, γιατί τον έδειρα.

Αφηγητής: Ελένη Μυλωνά

Από το βιβλίο του Βασίλη Μυλωνά “Ιστορίες και Αφηγήσεις της παλιάς εποχής” (Έκδοση Πολιτιστικού & Μορφωτικού Συλλόγου Ξεριά, 2008)

Η πείνα

“Το δεύτερο και τρίτο χρόνο της κατοχής έπεσε πείνα. Τα μαγαζιά δε δούλευαν όλα, και έτσι δεν υπήρχε λάδι, δεν υπήρχε αλάτι, και πολλά άλλα πράματα, αλλά το κυριότερο ήταν, που ο κόσμος δεν είχε λεφτά, γιατί, όπως καταλαβαίνει ο καθένας, τα πράγματα ήταν άνω-κάτω.

  Δεν έφτανε αυτό όμως, και οι Βούλγαροι έβγαλαν μια διαταγή, που έλεγε: «να παραδώσουμε αμέσως όσα γεννήματα είχαμε», και αυτό γιατί, δήθεν, τροφοδοτούσαμε τους αντάρτες. Εμείς τους πήγαμε λίγα τσουβάλια στάρι, και τα άλλα τα κρύψαμε. Στην έρευνα που έκαναν αν μας τα βρίσκανε αλίμονό μας. Σε μερικούς που βρήκανε τους δείρανε πολύ άσχημα. Το Θανάση το Χατζόγλου για να τον γλιτώσουν οι δικοί του έσφαξαν ένα μοσχάρι και τον τύλιξαν με τη ζεστή προβιά.

  Το στάρι που κρύψαμε εμείς τελείωσε, καθώς και όλα τα φαγώσιμά μας. Τελευταία φάγαμε τα ξερά κουκιά, βραστά χωρίς λάδι και αλάτι και στο τέλος-τέλος το κεχρί μας, που το είχαμε για τις κότες. Οι κότες μας γεννούσαν και τρώγαμε από κανένα αυγό, αλλά μ’ αυτά δεν περνούσε ο καιρός.

Αφηγητής: Γιάννης Μικίκης

Από το βιβλίο του Βασίλη Μυλωνά “Ιστορίες και Αφηγήσεις της παλιάς εποχής” (Έκδοση Πολιτιστικού & Μορφωτικού Συλλόγου Ξεριά, 2008)

«Όλοι οι χωριανοί, Ξεριώτες και Λιθοχωρίτες, ήμασταν υποχρεωμένοι να φέρνουμε ξύλα απ’ το βουνό για τον πρόεδρο, που έμενε στο σπίτι του Βουγιουκλή. Ήρθε και η δικιά μου σειρά, που τότε ήμουν παλικαράκι 15-16 χρονών. Πηγαίναμε δυο-δυο και η μέρα μας ήταν μαζί με τον Θανασό Χατζηγιαννάκη.

  Ακούγαμε πως η γυναίκα του προέδρου, μια εύσωμη και ξανθιά, ήταν πολύ κακιά. Είχε και ένα μικρό κοριτσάκι.

Αφηγητής: Δημήτρης Πηίτσης

Από το βιβλίο του Βασίλη Μυλωνά “Ιστορίες και Αφηγήσεις της παλιάς εποχής” (Έκδοση Πολιτιστικού & Μορφωτικού Συλλόγου Ξεριά, 2008)

Οι αγγαρείες

«Μια μέρα με αγγάρεψαν και μένα μαζί με άλλους και σκάβαμε ένα χαντάκι. Έκανε ζέστη και ένα παγούρι νερό, που είχα, το τελείωσα και ξαναδίψασα. Είδα πως ο επιστάτης, που ήταν Βούλγαρος, είχε μια στάμνα νερό και του ζήτησα λίγο.

-Μου δίνεις λίγο νερό; του είπα στα βουλγάρικα.

Αυτός όμως, αντί για νερό, μου έδωσε ένα γερό χαστούκι, που ζαλίστηκα…

-Έτσι μιλάν στον επιστάτη; μου είπε, έπρεπε να πεις, κύριε επιστάτη, σε παρακαλώ, μου δίνεις λίγο νερό; Είπα να σηκώσω τον κασμά να του φέρω μια, αλλά ο άτιμος είχε πιστόλι.

Αφηγητής: Κάτοικοι του Ξεριά

Από το βιβλίο του Βασίλη Μυλωνά “Ιστορίες και Αφηγήσεις της παλιάς εποχής” (Έκδοση Πολιτιστικού & Μορφωτικού Συλλόγου Ξεριά, 2008)

Οι διαταγές του Βούλγαρου αξιωματικού

Αφού ήρθαν οι Βούλγαροι στρατιώτες στο χωριό [Ξεριάς] και εγκαταστάθηκαν στο καφενείο του Λεοντζάκου, την άλλη μέρα χτύπησε η καμπάνα της Εκκλησίας, και ανάγκασαν όλους τους άντρες να μαζευτούν μπροστά στο Σχολείο, που ήταν και το γραφείο του προέδρου και του αξιωματικού.

Βγήκε λοιπόν, ο αξιωματικός και μίλησε στα τούρκικα:

– Από δω και πέρα, μόλις ακούτε την καμπάνα να χτυπάει και στο αποχωρητήριο να είσαστε, να τρέχετε αμέσως εδώ! όποιος καθυστερεί θα τον φέρνουν οι στρατιώτες με το ξύλο. Θα πηγαίνετε σε όποια δουλειά σας στέλνουμε, χωρίς να βγάζετε τσιμουδιά! Το βράδυ, πριν σκοτεινιάζει, θα πηγαίνετε στα σπίτια σας. Όποιος κυκλοφορεί όταν σκοτεινιάσει και μετά θα τρώει ξύλο. Όποιος κρύβει όπλα να τα φέρει αμέσως, γιατί αν ξανακάνουμε έρευνα και τα βρούμε θα σκοτώσουμε αυτόν και όλη την οικογένεια του! Η γλώσσα μας, από τώρα και πέρα θα είναι η Τουρκική. […]