Κέντρο Προφορικής Ιστορίας Δήμου Νέστου

Αφηγητής: Βασίλης Μυλωνάς

Από το βιβλίο του Βασίλη Μυλωνά “Ιστορίες και Αφηγήσεις της παλιάς εποχής” (Έκδοση Πολιτιστικού & Μορφωτικού Συλλόγου Ξεριά, 2008)

Η Χρυσούπολη καίγεται (Τετάρτη 3 Νοεμβρίου  1948)

Πριν από λίγες μέρες [Οκτώβρης 1948] είχαν ανοίξει τα σχολεία και εγώ είχα γραφτεί στην Τρίτη τάξη. Τα πράματα όμως ήταν αγριεμένα με αντάρτες και μάχες, γι’ αυτό πολλές οικογένειες είχαν φύγει απ’ το χωριό [Ξεριάς] και στο σχολείο πηγαίναμε λίγα παιδιά. Τη μέρα που πιάσανε τον τραυματισμένο αντάρτη ήρθε η αστυνομία και πήρε το  δάσκαλο μας, τον Αλέκο Κοντόπουλο και έτσι έκλεισε το σχολείο. Στην αρχή που άνοιξε χαιρόμασταν όλα τα παιδιά, γιατί από φέτος πηγαίναμε στο καινούριο σχολείο, αυτό που είναι έξω απ’ το χωριό, αλλά η χαρά μας δεν κράτησε πολλές μέρες ούτε για μας τα παιδιά, ούτε για το δάσκαλο μας.

Είχε βραδιάσει και άρχισε να σκοτεινιάζει όταν γύρισε ο μπαμπάς απ’ τη Χρυσούπολη. Είχε πάει καβάλα στη γαϊδούρα. Μόλις ήρθε, η μικρή αδερφή μου κι εγώ κοιτάζαμε το πουλάρι που βύζαινε απ’ τη μάνα του και  άκουγα τον μπαμπά, που μιλούσε στη μαμά και στη θεία Μαριγώ.

Αφηγητές: Σοφοκλής Καρανάσιος, Σταύρος Καρασερίδης, Γιάννης Μικίκης

Από το βιβλίο του Βασίλη Μυλωνά “Ιστορίες και Αφηγήσεις της παλιάς εποχής” (Έκδοση Πολιτιστικού & Μορφωτικού Συλλόγου Ξεριά, 2008)

Ο Καπετάν Βαγγέλης, ο διάβολος του Κοτζά-Ορμάν

Απ’ τα χωριά του κάμπου της Χρυσούπολης πρώτος βγήκε [στο αντάρτικο] ο Βαγγέλης Καρανάσος. Άφησε το χωριό του, το Τόϊλαρ (Περιστερώνα, αυτό το χωριό δεν υπάρχει σήμερα), τη γυναίκα του Θεανώ, το γιο του Σοφοκλή, που ήταν 6-7 ετών και την κόρη του Μαρία, που ήταν μωρό.

Όταν χρειαζόταν τρόφιμα ξετρύπωνε απ’ το Κοτζά-Ορμάν (ανατολικές όχθες  του Νέστου) και με το σάλι (βάρκα με σχοινί) περνούσε από δω, έπαιρνε τρόφιμα και ξαναπερνούσε “αντίκρυ”.

Αφηγητής: Φώτης Πολιτάκης

Από το βιβλίο του Βασίλη Μυλωνά “Ιστορίες και Αφηγήσεις της παλιάς εποχής” (Έκδοση Πολιτιστικού & Μορφωτικού Συλλόγου Ξεριά, 2008)

Οι τροφοδότες των ανταρτών

“Μια μέρα ήρθε ο Βούλγαρος Πρόεδρος στο σπίτι μας και με τον μπαμπά μου κρυφομιλούσαν. Την άλλη μέρα το πρωί φόρτωσαν στο κάρο μας τσουβάλια σιτάρι και ξεκινήσαμε και οι τρεις μαζί με κατεύθυνση την Ξάνθη.

Ο μπαμπάς μου κρατούσε τα βόδια απ’ τα γιουλάρια και δίπλα-δίπλα με τον Πρόεδρο πήγαιναν μπροστά. Εγώ ήμουνα ανεβασμένος στο κάρο. Ήταν χειμώνας και έκανε πολύ κρύο. Μας έπιασε στο δρόμο και ένα ψιλόβροχο, κι εγώ, παρόλο που ήμουν τυλιγμένος με μια χλαίνη, τουρτούριζα.

Αφηγητής: Κατίνα Δουλδούκη

Από το βιβλίο του Βασίλη Μυλωνά “Ιστορίες και Αφηγήσεις της παλιάς εποχής” (Έκδοση Πολιτιστικού & Μορφωτικού Συλλόγου Ξεριά, 2008)

Οι τροφοδότες των ανταρτών

“Τον καιρό της κατοχής ήμουνα κοπελίτσα και πολλά πράγματα που γίνανε τότε τα θυμάμαι καλά. Όταν βγήκε ο θείος μου Νίκος Μπαλέκας στο βουνό μαζί με τον Πασαρή τον Κώστα απ’ το χωριό μας και με άλλους, πολλά βράδια έρχονταν στο σπίτι μας. Έτρωγαν και έπιναν μαζί με τον μπαμπά μου, που ήταν αδέλφια και ας είχαν διαφορετικό επώνυμο.